Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin 2026 yılı itibarıyla hayata geçirmeyi planladığı "Araçsız Pazar" uygulaması, modern şehircilik anlayışının en radikal ve heyecan verici adımlarından biri.
Her ayın son pazar günü, 10.00-16.00 saatleri arasında şehir merkezindeki belirli cadde ve bulvarların trafiğe kapatılması kararı, sadece bir ulaşım düzenlemesi değil; aynı zamanda bir sosyal mühendislik ve kamusal alan geri kazanımı projesidir.
Ancak her devrimsel adım gibi, bu projenin de önünde duran çok gerçekçi bir bariyer var: Türkiye’nin pazar günü dinamikleri.
Avrupa’nın pek çok kentinde pazar günleri hayatın yavaşlaması, dükkanların kapanması ve insanların dinlenmeye çekilmesi bir normdur. Türkiye’de ise pazar günü; hafta içi yapılamayan alışverişlerin tamamlandığı, öğrencilerin kurslara ve dershanelere akın ettiği, esnafın en yoğun mesaisini harcadığı bir "telafi günüdür". Bu noktada halktan gelebilecek "Trafiğim engelleniyor, işime gidemiyorum" tepkisi, projenin en kırılgan noktasıdır.
Bu direnci kırmanın tek yolu, o caddeleri sadece "boş birer asfalt yığını" olarak bırakmamaktır. Eğer halk, aracından vazgeçtiği noktada yerine daha cazip bir şey bulursa (neşe, etkinlik, sosyalleşme ve huzur), tepki yerini sahiplenmeye bırakacaktır.
Bir caddeyi trafiğe kapatmak belediyenin; orayı doldurmak ise sivil toplum kuruluşlarının (STK) ve halkın görevidir. Sokakların festivale dönüşmesi için şu çok katmanlı yaklaşım hayata geçirilmelidir:
1. Bisikletin Ötesine Geçmek: Mikro-Hareketlilik ve Spor
Odak noktamız bisiklet olsa da, alanı herkes için cazip kılmak adına farklı gruplarla paslaşmak şarttır.
2. Kültür ve Sanatın Sokağa Taşması
Sokak sanatçıları, pandomim gösterileri ve yerel müzisyenler caddenin her bir köşesini açık hava sahnesine dönüştürmelidir. Kursa giden bir öğrenci, sınıfa gitmeden önce sokaktaki bir performanstan ilham alabilmelidir.
3. Mevsimsel Adaptasyon (Eskişehir Modeli)
Eskişehir’in iklimi, bu projeyi dinamik kılan bir diğer unsurdur.
Halkın ve esnafın tepkisini minimize etmek için akıllı lojistik çözümler sunulmalıdır:
Boş bir caddeye verilen tepki yüksek olur, ancak içi dolu, çocuk seslerinin yükseldiği, insanların güvenle yürüdüğü bir festival alanına karşı yükselen sesler cılız kalmaya mahkumdur.
Eskişehir, Türkiye’nin en Avrupai kenti olma kimliğini bu projeyle pekiştirebilir. ESBUP ve diğer tüm paydaşlar bir araya gelerek, asfaltı araçların egemenliğinden kurtarıp insanlara iade etmelidir. Unutulmamalıdır ki; daha nefes alınabilir, daha güvenli ve daha mutlu bir şehir, pazar günü trafikte geçirilen 15 dakikadan çok daha değerlidir.
Daha fazla bisiklet kullanımı; güvenli altyapı yatırımları, destekleyici yasalar ve yerel yönetim politikaları gerektirir. Ancak bu değişimi tetikleyen ve sürdüren görünmez bir güç daha vardır: Topluluk.
İşe bisikletle gitme günleri, bisiklet kullanımının faydalarına dikkat çekmek, bisikletli ulaşımı teşvik etmek ve kentlerin bisiklet dostu politikalar geliştirmesini sağlamak amacıyla dünya genelinde düzenlenen farkındalık etkinlikleridir.
Maalesef kazalar yaşandığında bisikletçiler genellikle "zayıf taraf" olarak görülmekte ve haklarını tam olarak bilememektedir.
Modern bir şehirde ulaşım başarısı, A noktasından B noktasına "tek bir araçla" gidilmesiyle değil, farklı ulaşım araçlarının birbirine ne kadar uyumlu entegre olduğuyla ölçülür.
Eskişehir'in düz yapısı, bisikleti sadece bir hobi değil, aynı zamanda kilit bir ulaşım aracı yapar. Ancak ulaşım tercihleri sadece TL hesaplamalarıyla sınırlı değildir.
